Nederlandse woorden moeilijk te vertalen naar het Engels
Sommige Nederlandse woorden hebben in het Engels geen vaste tegenhanger. Bij gezellig denken veel mensen meteen aan dit probleem, maar er zijn er meer. Op deze pagina lees je waarom zulke woorden lastig te vertalen zijn, welke voorbeelden je kent en hoe vertalers ermee omgaan. Ook zie je dat vertalen zelden betekent dat je één woord door één ander woord vervangt.
Door Maarten Soetens
Waarom zijn sommige woorden lastig te vertalen?
Een woord is meer dan een label voor een ding. Het hoort bij een cultuur, een situatie en een manier van praten. Wie een woord vertaalt, moet dus vaak meer meenemen dan alleen de betekenis uit het woordenboek. Dat speelt bij het vertalen van het Nederlands naar het Engels in drie situaties.
- Culturele inhoud. Een woord beschrijft iets wat in de ene cultuur belangrijker is dan in de andere. Het Engels heeft woorden als cozy en pleasant, maar die dekken niet het hele gevoel van gezellig.
- Compacte woorden. Het Nederlands maakt makkelijk nieuwe woorden door delen aan elkaar te plakken, zoals uitwaaien of uitbuiken. Het Engels heeft daar vaak een hele zin voor nodig.
- Brede betekenis. Eén Nederlands woord kan meerdere Engelse woorden dekken, afhankelijk van de zin. Dat zie je bij afspraak en lekker.
Dat betekent niet dat zulke woorden onvertaalbaar zijn. Je kunt ze altijd uitleggen, maar de uitleg is langer dan het woord en klinkt vaak minder natuurlijk. Bovendien overlappen de betekenissen van woorden in twee talen zelden volledig, zodat er altijd iets verloren gaat of erbij komt.
Het geldt ook de andere kant op: wie van het Engels naar het Nederlands vertaalt, loopt tegen dezelfde grenzen aan. Daarom zeggen vertalers vaak dat ze betekenis vertalen, geen woorden.
Voorbeelden van lastig te vertalen woorden
Hieronder staan zes Nederlandse woorden die je meestal niet met één Engels woord kunt weergeven. Bij elk woord staat wat het betekent en waarom het lastig is.
- Gezellig beschrijft een sfeer waarin je je prettig en verbonden voelt, zoals in een café met vrienden. Cozy past bij een knus huis, maar niet bij een drukke, vrolijke avond.
- Uitwaaien betekent buiten gaan wandelen in de wind om je hoofd leeg te maken. In het Engels moet je dat omschrijven, bijvoorbeeld als een walk in the wind to clear your head.
- Gunnen betekent dat je blij bent dat iemand iets krijgt, zonder jaloezie. Een vast Engels woord is er niet; je kunt het omschrijven met woorden als not begrudge.
- Uitbuiken wil zeggen dat je na een grote maaltijd nog even rustig blijft zitten. Een passend Engels woord ontbreekt, dus je moet de handeling omschrijven.
- Lekker kan lekker eten, lekker weer of lekker slapen betekenen. Het Engels gebruikt daarvoor verschillende woorden, zoals delicious, lovely en well.
- Afspraak kan een afspraak bij de tandarts zijn, een afspraak met een vriend of een gemaakte afspraak over regels. Het Engels kiest voor elk van die gevallen een ander woord.
Bij elk van deze woorden bepaalt de context welke vertaling het best past.
Hoe vertaal je zulke woorden wel?
Er is geen vaste oplossing, maar vertalers hebben een aantal gebruikelijke manieren om met zulke woorden om te gaan.
- Omschrijven. Je legt in meerdere woorden uit wat er bedoeld wordt, zoals bij uitwaaien.
- Kiezen per context. Je kijkt naar de zin en kiest het Engelse woord dat daarin past, zoals bij lekker.
- Het woord laten staan. Soms laat een vertaler het Nederlandse woord staan en geeft er een korte uitleg bij. Dat gebeurt vooral bij woorden die een cultuur typeren, zoals gezellig.
- Een vergelijkbaar beeld kiezen. Je zoekt een Engelse uitdrukking met een vergelijkbare werking, ook al is de letterlijke betekenis anders.
Pas ook op voor schijnvrienden. Dat zijn woorden die op een Engels woord lijken, maar iets anders betekenen. Eventueel betekent mogelijk en niet eventually, en brutaal betekent onbeschaamd en niet brutal. Welke aanpak je kiest, hangt af van het soort tekst. In een roman wil je de sfeer behouden en laat je een woord eerder staan. In een handleiding wil je vooral duidelijk zijn en kies je een omschrijving. Een goed tweetalig woordenboek met voorbeeldzinnen helpt, maar het laatste woord is aan het taalgevoel van de vertaler. Wie twijfelt, legt een keuze liever kort uit in een voetnoot of tussen haakjes dan dat hij een misleidende vertaling geeft.
Veelgestelde vragen
Is het woord gezellig echt onvertaalbaar?
Onvertaalbaar is te sterk gezegd. Het Engelse cozy dekt een deel van de betekenis, maar gezellig kan ook over een drukke, vrolijke avond gaan. Andere talen kennen vergelijkbare begrippen, zoals het Deense hygge en het Duitse gemütlich. Ook die woorden vallen niet precies samen met het Nederlandse woord. In een vertaling kiest men daarom meestal een omschrijving of laat men het woord staan.
Hoe vertaal je het woord lekker naar het Engels?
Dat hangt helemaal af van de zin. Bij eten past delicious of tasty. Bij weer past lovely of nice. Bij slapen of zitten past een woord als comfortably, of een zin als sleep well. Een vaste vertaling bestaat dus niet. Een vertaler kijkt eerst wat lekker in de zin precies betekent.
Kan een woordenboek deze woorden goed vertalen?
Een goed tweetalig woordenboek geeft meerdere vertalingen en voorbeeldzinnen. Dat helpt je om te zien welk Engels woord in jouw situatie past. Het woordenboek kan echter niet alle toon en sfeer meenemen. Voor woorden als gunnen blijft het daarom nodig om zelf te kiezen. Controleer je keuze door de zin hardop te lezen en na te gaan of de bedoeling hetzelfde blijft.