Ei of ij: zo kies je de juiste spelling in een woord
Ei en ij klinken in het Nederlands hetzelfde, maar je schrijft ze niet door elkaar, zoals in reis en prijs. Op deze pagina leer je welke patronen helpen om te kiezen, bij welke achtervoegsels en werkwoorden je op de spelling kunt vertrouwen en wanneer je een woord beter even opzoekt.
Door Maarten Soetens
Eén klank, twee spellingen
In het Nederlands worden ei en ij hetzelfde uitgesproken. Daardoor kun je de spelling niet horen. Je moet de schrijfwijze leren, per woord of met behulp van patronen. Er is geen regel die voor alle woorden werkt, maar sommige patronen zijn heel betrouwbaar.
Je kunt deze patronen vertrouwen:
- Het achtervoegsel -lijk heeft altijd ij: mogelijk, duidelijk en eigenlijk.
- Het achtervoegsel -heid heeft altijd ei: vrijheid, mogelijkheid en schoonheid.
- Het achtervoegsel -ij heeft altijd ij: bakkerij, drukkerij en slagerij.
- De persoonlijke voornaamwoorden mij, wij, zij, hij en jij hebben ij.
De spelling blijft ook in het meervoud en in afleidingen gelijk. Het meervoud van bakkerij is bakkerijen en dat van mogelijkheid is mogelijkheden. Zo zie je dat de patronen ook in andere vormen blijven werken.
Bij veel andere woorden moet je de spelling gewoon onthouden. Zo schrijf je trein en klein met ei, maar fijn en pijn met ij. Voor die woorden bestaat geen handige regel, dus helpt het om ze een paar keer bewust te schrijven. Daarna zit de goede spelling vanzelf in je hoofd. Andere veelvoorkomende woorden met ei zijn eind, meisje, seizoen en geit. Woorden met ij zijn bijvoorbeeld tijd, wijn, schrijven en kijken. Schrijf zulke woorden een paar keer uit en leer ze als vaste beelden. Het oog onthoudt een woord vaak beter dan het oor.
Voorbeelden met ei en ij
Deze voorbeelden laten zien hoe de patronen werken. Bij elk woord staat waarom het met ei of ij wordt gespeld.
- mogelijkheid heeft beide spellingen: ij in -lijk en ei in -heid.
- eigenlijk heeft ei in het woord eigen en ij in het achtervoegsel -lijk.
- bakkerij heeft ij in het achtervoegsel -ij.
- vrijheid heeft ij in vrij en ei in het achtervoegsel -heid.
- hij is een persoonlijk voornaamwoord met ij, net als wij, zij en jij.
- trein schrijf je met ei, want hiervoor bestaat geen regel en moet je de spelling onthouden.
- fijn schrijf je met ij, en ook dit woord leer je uit het hoofd.
- reis – reizen houdt ei in alle vormen, want de woordfamilie behoudt de spelling.
- prijs – prijzen houdt ij in alle vormen, want ook hier blijft de spelling gelijk.
- gezelligheid heeft ei in het achtervoegsel -heid, ook al eindigt het grondwoord gezellig op een andere klank.
- meisje schrijf je met ei, en voor dit woord geldt geen regel die je kunt toepassen.
- tijd – tijden houdt ij in het meervoud, want de spelling van het grondwoord blijft behouden.
Let bij een onbekend woord eerst op het achtervoegsel en daarna op de woordfamilie. Zo kom je al een heel eind. Voor de rest van de woorden helpt een blik in de woordenlijst.
Zo kies je tussen ei en ij
Gebruik de woordfamilie. Een woord behoudt de spelling in al zijn vormen: reis wordt reizen en prijs wordt prijzen. Weet je de spelling van één vorm, dan weet je hem van alle vormen. Een woordenboek of een spellingcontrole helpt ook, maar controleer altijd of de computer het goede woord kiest. Ook afleidingen en samenstellingen houden meestal de spelling, zoals bij prijskaartje en reisbureau.
Werkwoorden kunnen een extra hulp zijn. Veel werkwoorden met ij veranderen hun klinker in de verleden tijd: schrijven – schreef, blijven – bleef, rijden – reed en kijken – keek. Werkwoorden met ei veranderen meestal niet: leiden – leidde, scheiden – scheidde en reizen – reisde. Dit is een hulpmiddel en geen regel zonder uitzonderingen. Het werkwoord rijmen heeft ij en toch de verleden tijd rijmde.
Let ook op het gebruik van hoofdletters. De klank ij geldt in het Nederlands als één letter. Aan het begin van een naam schrijf je daarom beide letters met een hoofdletter: IJsselmeer, IJmuiden en IJsland. Je schrijft dus niet Ijsland.
Twijfel je nog? Zoek het woord op in de Woordenlijst Nederlandse Taal. Daar staat de juiste spelling met één klik. Dat kost weinig tijd en scheelt veel twijfel. Doe dat vooral bij woorden die je zelden schrijft. Bij veelgebruikte woorden leert de spelling zich vanzelf. Met wat oefening voel je het verschil dan steeds sneller aan.
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik of ik ei of ij schrijf?
Je kunt het niet horen, want de twee klinken hetzelfde. Daarom gebruik je patronen en woordfamilies. Het achtervoegsel -lijk heeft ij, het achtervoegsel -heid heeft ei en het achtervoegsel -ij heeft ij. Bij andere woorden onthoud je de spelling of zoek je het woord op in de woordenlijst.
Schrijf je mogelijkheid met ei of ij?
Beide, want de spelling hangt af van het deel van het woord. Het eerste deel is mogelijk, met ij van het achtervoegsel -lijk. Het tweede deel is het achtervoegsel -heid, dat altijd met ei wordt geschreven. Je schrijft dus mogelijkheid. Hetzelfde geldt voor duidelijkheid en vriendelijkheid.
Waarom schrijf je IJsselmeer met twee hoofdletters?
In het Nederlands geldt de ij bij hoofdletters als één geheel. Staat de ij aan het begin van een naam, dan schrijf je beide letters met een hoofdletter. Zo ontstaan spellingen als IJsselmeer, IJmuiden en IJsland. Midden in een woord schrijf je gewoon kleine letters, zoals in fijn. De spelling Ijsland is dus fout.