Stijlfout: wat is het en welke soorten zijn er?
Een stijlfout is geen spel- of grammaticafout, maar een zwakke plek in de manier waarop een tekst is geschreven. De zin klopt, maar leest slecht of past niet bij de lezer. Op deze pagina lees je wat een stijlfout is, welke soorten er zijn en hoe je ze herkent en voorkomt.
Door Maarten Soetens
Wat is een stijlfout?
Een stijlfout is een gebrek in de manier waarop iets is opgeschreven. De spelling klopt en de grammatica ook, maar de tekst leest niet prettig, is onduidelijk of past niet bij het doel en de lezer. Dat maakt een stijlfout lastiger aan te wijzen dan een spelfout. Voor een spelfout bestaat een regel, voor een stijlfout vaak alleen een afweging. Een goede schrijver let daarom niet alleen op wat er staat, maar ook op hoe de tekst overkomt bij de lezer.
Toch zijn er groepen stijlfouten die steeds terugkomen. De belangrijkste zijn:
- Herhaling: hetzelfde woord of dezelfde woordgroep komt vlak achter elkaar terug zonder reden.
- Stijlbreuk: een tekst wisselt tussen formeel en informeel taalgebruik.
- Pleonasme en tautologie: je zegt twee keer hetzelfde, zoals witte schimmel. Meer hierover lees je op de pagina Hoe voorkom je pleonasmen en tautologieën in teksten?
- Cliché en holle frase: een uitdrukking die zo vaak gebruikt is dat ze niets meer zegt.
- Omslachtig taalgebruik: een eenvoudige gedachte wordt in een lang en zwaar jasje gestoken.
- Gemengde beeldspraak: twee uitdrukkingen of beelden worden gemengd, waardoor het beeld niet meer klopt.
Of iets een fout is, hangt mede af van de tekst. Een herhaling kan bijvoorbeeld bewust gekozen zijn om iets te benadrukken.
Voorbeelden van stijlfouten
Voor elke soort stijlfout hieronder een voorbeeld en een betere versie.
- Het bedrijf verkoopt producten en het bedrijf maakt producten. Dit is een herhaling. Beter is Het bedrijf maakt en verkoopt producten.
- Geachte heer Jansen, check even of u de factuur al hebt ontvangen. Dit is een stijlbreuk, omdat een formele aanhef samengaat met een informele zin. Beter is Wilt u controleren of u de factuur al hebt ontvangen?
- Ze reed op een witte schimmel. Dit is een pleonasme, want een schimmel is al wit. Beter is Ze reed op een schimmel.
- Het zal u niet ontgaan zijn dat de prijzen stijgen. Dit is een holle frase, omdat het eerste deel niets toevoegt. Beter is De prijzen stijgen.
- Wij maken gebruik van een nieuw systeem. Dit is omslachtig. Beter is Wij gebruiken een nieuw systeem.
- We moeten het ijzer smeden voordat de trein vertrokken is. Dit is gemengde beeldspraak, omdat twee uitdrukkingen door elkaar lopen. Beter is We moeten snel handelen.
Bij elk voorbeeld klopt de grammatica, maar de zin kan beter. Daarmee zie je ook dat stijl niet over goed of fout gaat, maar over de keuze die het meest bij de lezer past. Probeer dezelfde stap bij je eigen teksten: zoek de zwakke plek en schrijf een betere versie.
Zo herken en voorkom je stijlfouten
Stijlfouten vind je zelden bij de eerste lezing. Je kent je eigen tekst, dus je leest er snel overheen. Met een paar gewoonten vind je ze toch.
- Lees de tekst hardop. Herhalingen, stroeve zinnen en holle frases vallen op als je ze uitspreekt.
- Gebruik de zoekfunctie. Zoek naar woorden die je vaak gebruikt, zoals ook, erg en namelijk, en kijk of ze nodig zijn.
- Kies één toon. Bepaal vooraf voor wie je schrijft en houd je aan die toon, formeel of informeel.
- Kies het concrete woord. Schrijf gebruiken in plaats van gebruik maken van, en besluiten in plaats van tot een besluit komen.
- Schrap overbodige woorden. Haal woorden weg die niets toevoegen, want daardoor wordt de zin korter en sterker.
- Laat de tekst rusten. Na een nacht slapen zie je veel meer dan direct na het schrijven.
Realiseer je dat stijl deels smaak is. Wat voor de ene lezer omslachtig klinkt, vindt een ander juist netjes. Kijk daarom vooral naar het effect op je lezer. Moet hij een zin twee keer lezen, klinkt de tekst niet als jijzelf of lijkt hij niet bij het onderwerp te passen? Dan is het de moeite waard om te herschrijven. Je schrijft immers voor de lezer en niet voor jezelf.
Veelgestelde vragen
Is een stijlfout hetzelfde als een grammaticafout?
Nee, een grammaticafout breekt een regel van de taal, bijvoorbeeld bij de vorm van een werkwoord. Een stijlfout breekt geen regel, maar zorgt voor een tekst die slecht leest of niet past bij de lezer. Een zin als De kinderen speelt buiten is dus een grammaticafout. Een zin als Wij maken gebruik van een nieuw systeem is grammaticaal juist, maar omslachtig. De grens is niet altijd scherp, want sommige fouten zijn zowel een grammatica- als een stijlkwestie.
Zijn stijlfouten altijd fout?
Nee, dat hangt af van het doel van de tekst. Een herhaling kan bewust zijn, bijvoorbeeld in een toespraak waar je iets wilt benadrukken. Ook een informele toon is in een blog gewoon prima, terwijl hij in een sollicitatiebrief niet past. Het gaat er dus om of het effect op de lezer klopt. Een stijlfout is vooral een keuze die niet past bij de lezer of het doel.
Hoe vind je stijlfouten in je eigen tekst?
Lees je tekst hardop en let op plekken waar je struikelt. Zoek met de zoekfunctie naar woorden die je te vaak gebruikt. Laat de tekst een tijd liggen, zodat je er met frisse ogen naar kijkt. Vraag het liefst ook iemand anders om mee te lezen, omdat die niet weet wat je bedoelt en dus alleen leest wat er staat. Controleer tot slot of de toon in de hele tekst gelijk blijft.