Duidelijke conclusie schrijven: opbouw, voorbeelden en tips
Een duidelijke conclusie geeft de lezer het antwoord op de vraag waarmee je tekst begon. Op deze pagina lees je wat in een conclusie hoort, hoe je haar opbouwt en welke fouten je beter vermijdt. Met voorbeelden voor een opstel, een rapport en een zakelijke mail zie je hoe je een tekst sterk afsluit, zodat de lezer weet wat hij moet onthouden.
Door Maarten Soetens
Wat hoort er in een conclusie?
Een conclusie is meer dan een laatste alinea. Ze vormt het antwoord op de hoofdvraag of het doel dat je in de inleiding hebt genoemd. De lezer moet na de conclusie weten wat het resultaat van je tekst is.
Een goede conclusie bestaat meestal uit de volgende onderdelen:
- Het antwoord. Beantwoord de vraag of bevestig de stelling uit de inleiding. Doe dat bij voorkeur al in de eerste zin.
- De kernpunten. Noem in een of twee zinnen de belangrijkste redenen of bevindingen waarop het antwoord rust.
- Een advies of vooruitblik. Bij een rapport of zakelijke tekst volgt hier wat de lezer moet doen. In een betoog kun je kort aangeven wat de uitkomst betekent.
Voeg in de conclusie geen nieuwe informatie toe. Argumenten en feiten horen in het middendeel van de tekst. Staat een belangrijk punt niet in de tekst zelf, dan moet je het daar toevoegen en niet in de conclusie.
Een conclusie is ook iets anders dan een samenvatting. Een samenvatting herhaalt de inhoud in het kort. Een conclusie trekt uit die inhoud een gevolgtrekking: wat betekent dit nu? Wie alleen herhaalt wat er al stond, laat de lezer met een gevoel van déjà vu achter.
Schrijf de conclusie in je eigen woorden en vermijd letterlijke herhalingen van zinnen uit de tekst. Houd haar kort. Een conclusie die langer wordt dan nodig, verliest haar kracht.
Voorbeelden van conclusies
De volgende zinnen laten zien wat in een conclusie past en wat beter wegblijft.
- Kortom, een vierdaagse werkweek past bij onze organisatie. Deze zin geeft meteen het antwoord op de hoofdvraag, met het signaalwoord kortom.
- Uit het onderzoek blijkt dat de werkdruk daalt en de productiviteit gelijk blijft. Hier staan de kernpunten waarop het antwoord rust.
- Ik adviseer daarom een proef van zes maanden. Deze zin eindigt met een concreet advies, zoals in een rapport gebruikelijk is.
- Samengevat: wij gaan akkoord met de offerte en ontvangen graag uw bevestiging voor vrijdag. In een zakelijke mail combineert de conclusie het besluit en de gewenste actie.
- In de inleiding vroeg ik of lezen nog zin heeft; het antwoord is ja. Deze zin koppelt terug naar de inleiding, waardoor de tekst rond voelt.
- Verder wil ik nog noemen dat ook de parkeerkosten stijgen. Dit is een fout, want het is nieuwe informatie die in het middendeel thuishoort.
- Dit was mijn verhaal over fietsen. Dit is geen conclusie, want de zin geeft geen antwoord en trekt geen gevolgtrekking.
Het verschil zit in de rol van de zin: een conclusie geeft antwoord en een gevolg, en voegt niets nieuws toe. Toets elke zin in je slotalinea aan die rol, en schrap wat daar niet aan voldoet.
Zo bouw je een conclusie op en vermijd je fouten
Een eenvoudige opbouw voor een conclusie bestaat uit drie stappen. Begin met het antwoord. Geef daarna kort de reden of de kernpunten. Sluit af met een advies of een slotgedachte. Wat ertussen staat, kun je beperken tot twee of drie zinnen.
Signaalwoorden helpen om de conclusie te herkennen. Handige woorden zijn kortom, al met al, concluderend, samenvattend en dus. Gebruik er één, niet drie achter elkaar. Het woord tot slot past eerder bij de afsluiting van een opsomming dan bij een conclusie.
Dit zijn de fouten die je het vaakst ziet:
- Geen antwoord. De conclusie vat samen maar zegt niet wat het resultaat is.
- Nieuwe informatie. Een argument of voorbeeld dat nog niet in de tekst stond.
- Te voorzichtig. Zinnen als misschien zou het zo kunnen zijn dat maken de uitkomst vaag. Durf een standpunt in te nemen als de tekst dat onderbouwt.
- Te lang of te letterlijk. Kopieer geen zinnen uit eerdere alinea's.
- Een zwak slot. Een zin als Dat was het of een excuus is geen goede afsluiting.
Controleer je conclusie met een eenvoudige test. Lees de inleiding en de conclusie achter elkaar. Past het antwoord bij de vraag en het doel? Dan klopt de tekst als geheel. Zo weet je zeker dat je eindigt waar je begon.
Veelgestelde vragen
Hoe lang moet een conclusie zijn?
Een conclusie is kort. Bij een opstel of artikel is één alinea meestal genoeg. In een lang rapport kan ze langer zijn, maar ze neemt ook daar maar een klein deel van de tekst in beslag. Een mail heeft aan een zin of twee genoeg. Zodra je merkt dat je dingen herhaalt, is de conclusie waarschijnlijk te lang.
Mag je in een conclusie nieuwe informatie noemen?
Nee, nieuwe argumenten of feiten horen niet in de conclusie. De lezer verwacht daar een afronding en geen nieuw begin. Heb je een belangrijk punt gemist, voeg het dan toe aan het middendeel van de tekst. Een uitzondering is een kort advies of een vooruitblik, die uit de tekst voortvloeien. Zo’n slotgedachte mag wel, zolang ze geen nieuwe bewijslast met zich meebrengt.
Wat is het verschil tussen een samenvatting en een conclusie?
Een samenvatting geeft kort weer wat er in de tekst staat. Een conclusie gaat een stap verder en trekt een gevolgtrekking uit de inhoud. Ze beantwoordt de vraag die in de inleiding gesteld is. Een goede conclusie bevat vaak een korte samenvatting van de kernpunten, maar ze eindigt met een antwoord of advies. Alleen samenvatten is dus niet genoeg.