Lange en onduidelijke zinnen voorkomen: stappenplan

Een lange zin is niet automatisch een slechte zin. Onduidelijk wordt hij pas als de lezer de draad kwijtraakt. Dat gebeurt meestal door een paar vaste oorzaken.

• Te veel bijzinnen. Elke bijzin die in een andere bijzin hangt, vraagt de lezer om meer informatie tegelijk te onthouden.
• Lange tussenzinnen. Staat er een tussenzin tussen het onderwerp en de persoonsvorm, dan wacht de lezer lang op de kern van de zin.
• Stapels zelfstandige naamwoorden. Woorden als de implementatie van de aanpassing van het beleid zijn zwaar. Werkwoorden maken zo'n zin lichter: het beleid aanpassen.
• Veel voorzetselgroepen achter elkaar. In de afdeling van de gemeente van de provincie van het land is niet meer te volgen wat bij wat hoort.
• Meer dan één boodschap. Als je twee ideeën in één zin propt, weet de lezer niet welk idee het belangrijkste is.

Als vuistregel geldt dat zinnen gemiddeld ongeveer vijftien tot twintig woorden tellen. Dat is geen wet. Een zin van dertig woorden kan prima lopen als de opbouw simpel is, terwijl een zin van twaalf woorden onduidelijk kan zijn door een slecht gekozen verwijzing.

Een goede toets is het hardop voorlezen. Moet je halverwege adem halen, of weet je aan het einde niet meer hoe de zin begon? Dan is de zin voor de lezer waarschijnlijk te zwaar. Dat geldt niet alleen voor de zinslengte, maar ook voor de opbouw.

Volg bij een zin die niet loopt deze stappen.

• Zoek de kern. Wie doet wat? Schrijf die kern eerst op als korte zin.
• Splits bij een nieuw idee. Zie je een woord als waardoor, wat of terwijl dat een tweede idee inleidt, maak er dan een nieuwe zin van.
• Schrap wat de lezer niet nodig heeft. Een bijzaak die niets toevoegt, mag weg.
• Kies werkwoorden in plaats van naamwoorden. Schrijf wij besluiten in plaats van wij nemen een besluit.
• Leg het verband uit met een signaalwoord. Na het splitsen helpen woorden als daarom, maar en bovendien om de samenhang te houden.

Let op dat je niet doorslaat. Een tekst met alleen maar korte zinnen leest hakkelig en lijkt kinderlijk. Houd dus ook zinnen aan elkaar waar ze bij elkaar horen. Een goede tekst wisselt kortere en langere zinnen af, zodat de lezer een ritme voelt.

Controleer na het herschrijven altijd of er geen informatie is verdwenen en of de verwijzingen nog kloppen. Staat er na het splitsen een dit of het aan het begin van een zin, vraag dan na of duidelijk is waar dat woord naar verwijst. Lees daarna de hele tekst nog één keer door, zodat je zeker weet dat de lezer niets mist.