Anglicisme: betekenis en voorbeelden in het Nederlands
Een anglicisme is een woord, uitdrukking of zinsbouw die uit het Engels in het Nederlands is overgenomen. Voorbeelden zijn deadline en het maakt geen sense. Op deze pagina lees je wat een anglicisme precies is, welke soorten er zijn en wanneer je er beter een Nederlands alternatief voor kunt kiezen.
Door Maarten Soetens
Wat een anglicisme is
Een anglicisme is elk taalelement dat zijn oorsprong heeft in het Engels en dat in het Nederlands wordt gebruikt. Dat kan een los woord zijn, maar ook een uitdrukking, een betekenis of een manier om een zin op te bouwen. Het Nederlands neemt al lang woorden over uit andere talen, en het Engels is daarvan tegenwoordig een van de grootste bronnen. Dat zie je aan de krant, de reclame en de werkvloer.
Je kunt drie hoofdvormen onderscheiden:
- Een leenwoord is een Engels woord dat ongewijzigd is overgenomen, zoals computer, weekend en interview.
- Een leenvertaling is een Engelse uitdrukking die woord voor woord is vertaald, zoals niet mijn kopje thee naar not my cup of tea.
- Een betekenisleen is een Nederlands woord dat een extra betekenis krijgt onder invloed van het Engels.
Veel leenwoorden zijn zo ingeburgerd dat niemand ze nog als vreemd ziet. Niemand zoekt een alternatief voor computer of internet. Dat maakt de term anglicisme minder scherp: het beschrijft de herkomst, niet automatisch een fout.
Kritiek komt vooral op bij anglicismen waarvoor het Nederlands al een goed alternatief heeft. Dan lijkt het Engelse woord vaak vooral modieus. Anglicismen komen veel voor in de ICT, in zakelijke taal, in sport en in jongerentaal.
Voorbeelden van anglicismen
Hieronder staan bekende anglicismen. Bij elk voorbeeld zie je welk type het is en welk Nederlands alternatief er bestaat.
- Deadline: een leenwoord dat in veel kantoren gewoon is, met uiterste datum of inleverdatum als alternatief.
- Een meeting plannen: meeting is een leenwoord, het Nederlandse alternatief is vergadering of bespreking.
- Dat maakt geen sense: een leenvertaling van that doesn't make sense, terwijl dat slaat nergens op of dat is niet logisch ook kan.
- Aan het einde van de dag: een leenvertaling van at the end of the day, in het Nederlands vaak beter te zeggen als uiteindelijk.
- Niet mijn kopje thee: een leenvertaling van not my cup of tea, inmiddels een bekende uitdrukking.
- Ik kan niet wachten om je te zien: gebaseerd op I can't wait to see you, terwijl ik kijk ernaar uit of ik heb er zin in meer Nederlands klinkt.
- Een call inplannen: call is een leenwoord, het alternatief is telefoongesprek of belafspraak.
- Het project is on hold: hier staat een Engelse uitdrukking in een Nederlandse zin, terwijl het project ligt stil hetzelfde zegt.
- Check even je mail: checken is een leenwoord, met controleer of kijk als alternatief.
Een anglicisme is dus niet per se verkeerd. Het kan wel verstandig zijn om te kiezen voor een Nederlands woord als dat duidelijker of natuurlijker klinkt.
Wanneer kies je een Nederlands alternatief?
Of je een anglicisme gebruikt, hangt af van je lezer en van het doel van je tekst. Een tekst voor ICT-collega's mag gerust software en update bevatten. Schrijf je voor een breed publiek, bijvoorbeeld een brief van de gemeente, dan is een Nederlands woord meestal begrijpelijker.
Overweeg een Nederlands alternatief in deze situaties:
- Er bestaat een gangbaar Nederlands woord met dezelfde betekenis.
- Je lezers zijn niet vertrouwd met het Engels of met vaktaal.
- Het anglicisme is een leenvertaling die in het Nederlands vreemd klinkt, zoals dat maakt geen sense.
- Je schrijft een officiële of formele tekst waarin helderheid voorop staat.
Het Engelse woord mag blijven staan als het iets uitdrukt wat het Nederlands niet even kort of precies kan zeggen. Zo is app handiger dan een omschrijving als toepassingsprogramma voor een mobiele telefoon.
Let ook op de toon van je tekst. Een mix van Nederlands en Engels kan vlot overkomen in een blog of op sociale media, maar in een officiële brief of een zakelijke offerte oogt het al snel onverzorgd. Pas je woordkeuze aan op de situatie.
Een goede toets is de vraag of een Nederlandse lezer het woord zonder moeite begrijpt en of het natuurlijk klinkt. Als beide antwoorden ja zijn, is er weinig reden om het te vermijden.
Veelgestelde vragen
Is een anglicisme een fout?
Nee, een anglicisme is op zichzelf geen fout. Het gaat om de herkomst van een woord of uitdrukking, niet om de juistheid ervan. Veel anglicismen, zoals computer en weekend, staan gewoon in het woordenboek. Een anglicisme kan wel storend zijn als er een goed Nederlands alternatief bestaat of als de lezer het niet begrijpt. Dan is het verstandiger om het Nederlandse woord te gebruiken.
Wat is het verschil tussen een leenwoord en een leenvertaling?
Een leenwoord is een woord dat vrijwel ongewijzigd uit een andere taal is overgenomen, zoals interview. Een leenvertaling is een uitdrukking of samenstelling die je woord voor woord hebt vertaald, zoals niet mijn kopje thee. Bij een leenwoord hoor je dus nog de Engelse klank en spelling. Bij een leenvertaling bestaat de uitdrukking uit Nederlandse woorden, maar is het idee Engels. Beide vormen worden anglicismen genoemd.
Waarom gebruiken we zoveel Engelse woorden in het Nederlands?
Het Engels heeft grote invloed door films, muziek, internet en de wereld van werk en techniek. Nieuwe producten en ideeën komen vaak met een Engelse naam, en die naam gaat mee in het Nederlands. Daarnaast vinden veel mensen een Engels woord korter of moderner klinken. In vakgebieden zoals ICT en marketing is Engels bovendien vaak de gemeenschappelijke taal. Dat betekent niet dat het Nederlands verdwijnt, want de taal past veel Engelse woorden aan en maakt ze onderdeel van de eigen woordenschat.